آموزش و یادگیری, خانواده, فرزند پروری, کودک, مقالات, نوجوان

روشهای تربیتی -تشویق (3)

تشویق چه شرایطی باید داشته باشد؟

  • 1- مناسبت با سن کودکمون باشه. طبیعی هست که ما کودک خردسال را با بزرگتر یجور تشویق نمی کنیم. فرق می کنه. بیشتر برای خردسالان بوسیدن در آغوش گرفتن ناز و نوازش جواب می ده برای بزرگتر ها بیشتر از همون تشویق لفظی که قبلا گفتم استفاده کنید. برآوردن نیازها چون دیگه بزرگتر که می شن بویژه حالا نوجونها نیازمندیهاشون بیشتره با رفع نیازهاشون تشویقشون کنید.
  • 2- به اندازه عمل باید باشه. گفتیم تشویق خیلی مهمه اهمیت زیادی داره و والدین از این شیوه استفاده کنند. اما ممکنه بعضی از خانواده ها برای یک عمل کوچک از یک تشویق بزرگ استفاده کنند. خوب سئوال اینه اگر فرزند شما یک کار خوبی کرده و نیاز به تشویق داشته و شما یک تشویق بزرگی را انجام دادید اگر او یک کار بزرگتری کرد چه می کنید؟ قاعدتا باید او را غلیظ ترش کنید!! اگه او کار بهتری کرد چه کار می کنید؟! پس یه جایی باز بزارید و از کم شروع کنید. تشویق باید متناسب با عمل باشه. ممکنه در اولین مورد با یک جمله خوب با یک کلمه تشویق آمیز او را تشویق کنید بعد با یه نوازشی با بوسیدنی او را تشویق کنید یا  چیزی براش بخرید بعد چیز مهمتری همینطور جا را باز بزارید تا در رشد های بعدیش در پیشرفت های بعدیش بتونید در همون زمینه تشویق کنید.
  • 3-تشویق باید واقعی باشه. ما خوب شنیدیم که جمله های تشویق کننده بسیار اثر گذاره ولی حساب نمی کنیم که آیا ما این جمله هامون واقعی هست یا نیست! مثلا کودکی که درس نمی خونه … پدر یا مادر می خوان او را وادار به درس خوندن بکنن می گن عزیز من تو که از این هوش سرشار بهره مندی. تو که انیشتنی. تو دلش تعجب می کنه می گه این مامان هوشش کمه!! بابا هوشش کمه که دارن اینجور می گن یا دارن دروغ می گن که …!! پس تشویق باید واقعی باشه.
ما وقتی خودمون می دونیم فرزندمون هوش سرشاری نداره هوشش متوسطه … باید در همون حد یا با جمله دیگه ای او را تشویق کنیم ولی مادر می گه می خوام بگم می خوام بهش ثابت کنم که تو هوشت خیلی سرشاره او خودش می فهمه که نه هوش سرشاری نداره یا تلقیش اینه که مامان اینا نفهمیدن یا بابا نفهمیدن اینو یا نه می دونن اینو ولی دارن دروغ می گن.
  • 4-تشویق نباید مطلق باشه. یعنی چی؟ مثلا فرزند من نقاشی کرده اومده به من نشون می ده. خود نقاشی خوبه ولی رنگ آمیزیش خوب نیست. من باید بگم: به به آفرین خیلی نقاشیت خوبه. اگه یه کمی تو رنگ آمیزی شم دقت می کردی دیگه عالی می شد. ولی گاهی ما توجه ندارم او نقاشی کرده رنگ آمیزش خوب نیست میاره نقاشی را نشون می ده ما مطلق او را تشویق می کنیم او متوجه کارش نمی شه. اشکالش برطرف نمی شه. یا مثلا کارنامه اش را آورده… خیلی از درسهاش خوبه. ما برا اون درسهای خوب تشویقش می کنیم و اونهایی هم که کم آورده به روش نیارم…  در صورتیکه باید خیلی راحت بگید آفرین خیلی خوبه دیگه اگر این نمره درس قرآنت یا ریاضیت یا جغرافیت هر چی که مشکل داره اگه اینم بالاتر می بود دیگه عالی بود. ولی دستت درد نکنه واقعا زحماتت قابل تقدیره. آفرین آفرین اگه اونم بهتر می بود که دیگه عالی بود ولی می دونم تو در حد توانت عزیزم سعی کردی، تلاش کردی و من راضی ام و خوشحالم کردی.
  • 5-تشویق باید مستقیم باشه. گاهی پدر می خواد فرزندش را تشویق کنه در حضور مادر به مادر می گه من از کاری که فلانی (نام فرزند) کرده خیلی خوشحالم! در صورتیکه فرزند همون جاهست و پدر یا مادر باید مستقیم به فرزندش بگوید مثلا علی جان، پسرم، عزیزم این کاری که انجام دادی خیلی خوب بود، آفرین. تشویقتون باید مستقیم باشه.
  • 6- دیگران هم شما را در تشویق کردن همراهی کنند. مثلا وقتی که شما فرزندتون را تشویق می کنید همسر تون هم در کنار شما او را تشویق کند. مسائل تربیتی مثل یک پروژه است… و همه باید سعی در ساخت این پروژه داشته باشند.
  • 7-تشویق کردن (برعکس تنبیه) اگه در حضور دیگران باشه خیلی بهتره. مخصوصا خردسالان خیلی خوششون می یاد و دوست دارن مامان یا بابا جلو دیگران تشویقشون کنند. نوجوان ها بعضی هاشون خوششون نمی یاد لذا اگر حس می کنید خوششون نمیاد که جلوی دیگران تشویقشون کنید باید حواستون را جمع کنید و تشویقتون حساب شده باشه و یدفعه بی مقدمه تعریف نکنید چون بعضی از جوانها و نوجوانها خجالت می کشند… می تونید در این مواقع منتظر باشد تا فرصتی پیش بیاد یا بحثی پیش بیاد و در جمع به صورت خیلی ظریفانه تشویقشون کنید. مثلا یه بحث کامپیوتر که پیش آمد که فلانی خیلی رفته کلاس موفق بوده الحمد الله خیلی چیزها یاد گرفته …می گید که بله حسین آقای ما هم الحمد الله با اینکه کلاس نرفته از وقتی دستگاه خریدیم نشسته کنار دستگاه خیلی رشد کرده خیلی خیلی ماشالله کارهایی می کنه که باعث تعجب ما شده… اینجا خیلی خوبه چون بحثی بوده…. حالا یدفه بی مقدمه بخواد بگید که مثلا حسین آقای ما هم با کامپیوتر کار می کنه با یارانه کار می کنه و خیلی موفق بوده خیلی برای این نوجوان چیز جالبی نیست.
  • 8-تشویق باید جزئی باشه نه کلی. به این معنا که هیچوقت نگید آفرین عزیزم کار تو خوب انجام دادی! بلکه باید بگید این کارتو خوب انجام دادی. کلی نگید بلکه دقیق انگشت بزارید روی اون کاری که انجام داده و نام ببرید و تشویقش کنید. مصداقی تشویقش کنید تا بفهمه چرا دارید تشویقش می کنید. مورد را حتما بگید. مثلا از اینکه اتاقتو تمیز کردی ممنونم… آفرین این کارت که اتاق را تمیز کردی خیلی جالبه… اینکه لباست را آویزون کردی خیلی خوبه… اینکه درس و مشقاتا نوشتی خیلی خوبه… اینکه وقتی می خواستی بری بیرون تلویزیون را خاموش کردی کارت خوب بود… کلیه مصداق را بگیم. جزئی را بگیم.
  • 9-تشویق ما به شکل قدردانی باشه. (خیلی مهم و اساسی هست) یا وصف کنیم یا قدردانی کنیم. ارزیابی نباشه. در تشویق قدردانی از رفتارش و عملش تشویق می شه بنابراین جمله های از این قبیل: تو بی نظیری… تو حرف نداری… تو خیلی خوبی…. چه بچه خوبی… (حتی همین جمله ای که خیلی از ما ها می گیم و حواسمون نیست چه بچه خوبی) یا تو مسئولیت پذیری…. تو قهرمانی…. مثلا تو میدان بسکتبال توپ را انداخته تو سبد یه دفعه مربی یا پدر یا کسی دیگه داد میزنه آفرین آفرین فلانی تو قهرمان بسکتبالی… تو راستگویی…. تو بچه خوبی هستی… چه بچه خوبی…. بی نظیری…. بی همتایی…. اینا همه تشویق ارزیابیه و غلط هست. تشویق باید چه جوری باشه؟ تشویق باید به شکل قدر دانی باشه. به این شکل که کاری که کردی خوب بود… این توپی را که انداختی ضربه ات خیلی عالی بود… حالا تو میدان بسکتبال بوده انداخته ضربه ات خیلی عالی بود…. از اینکه راست گفتی ممنونم… نگید آفرین چقدر بچه راستگویی… بگید از اینکه راست گفتی ممنونم….
 حالا چرا نباید به صورت ارزیابی تشویق کنیم؟ نکته اش چیه؟ تشویق ارزیابی سری آثار منفی داره اولین آثارش اینه که جلو پیشرفت را می گیره. مثلا فرض کنید احمد تو میدان بسکتبال داره توپ و می زنه زمین داره گرم می کنه… و مثلا بچه های دیگه هم دارند لباس عوض می کنن که بیان تو میدان… مربی هم داره نگاه می کنه یکدفعه احمد توپ را می گیره و می ندازه تو سبد بسکتبال… بدون اینکه به حلقه بخوره قشنگ این توپ وارد سبد می شه… مربی می بینه می گه احمد آقا آفرین تو قهرمان بسکتبالی!! احمد همونجا می گه آی دلم… آخ آقا دلم خیلی دلم درد می کنه…. تمارض می کنه…. الکی می گه خیلی دلم درد می کنه با اجازتون آقا من دیگه برم. توپ را می گذاره و از میدان می ره بیرون. لباس می پوشه و تا آخر عمر دیگه بسکتبال بازی نمی کنه…. چرا؟! از خوف اینکه مبادا دوباره این تجربه تکرار نشه! از خوف اینکه مقام قهرمانیش ازش گرفته بشه! ضرر دیگه اش عجب و غرور می یاره. وقتی شما بهش بگید قهرمانی… یه حالت عجبی بهش دست می ده و مهمتر از اون دچار اضطراب می شه! چرا ؟! چون اون می دونه که دیروز دروغ گفته و شمابهش گفتید تو راستگویی…میگه نکنه دروغه لو بره و لذا دچار اضطراب می شه و این خیلی براش فشار روحی می شه ولی اگه شما بهش بگید که ممنونم که بهم راست گفتی… یعنی برای امروز که راست گفته تشویقش کردید اما اگر دروغ دیروزش لو بره این تشویقه از بین نمی ره ولی اگه شما بگید تو راستگویی می ترسه دروغش لو بره و این مقامش را از دست بده

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *