آموزش و یادگیری, ازدواج, خانواده, سبک زندگی, مقالات, مهارتهای لازم برای آینده, همسر و شریک زندگی

سرپرستی خانواده در اسلام

سرپرستی و ریاست خانواده پایه بسیاری از موضوعات در حقوق خانواده است.

 وجود یک رئیس در هر اجتماع که هماهنگی کارها را انجام دهد و در صورت هرگونه اختلاف، نظر قطعی را بدهد مهم است که خانواده هم شامل این امر می‌باشد. نبود رئیس در خانواده و برابری آن‌ها در اداره‌ی کارها باعث می‌شود که زن و مرد برای حل اختلاف‌های خود به دادگاه بروند و این امر صلح و صفا را در خانواده به هم می‌زند.
ریاست خانواده یک وظیفه اجتماعی شمرده می‌شود که برای تأمین سعادت خانواده به مرد داده‌شده و نباید آن را برخلاف مصلحت خانواده به کاربرد.

 

بر اساس دلایل موردنظر که قانون‌گذاری جمهوری اسلامی بر مبنای شریعت و فقه اسلامی است پس ازنظر فقها ریاست خانواده بر عهده کیست؟
دلیل آن چیست؟
ادله موردنظر فقها:
دلایل موردنظر فقها را می‌توان به سه نوع تقسیم کرد:
  1. قرآن
  2. سنت
  3. اجماع
براي اطلاع ازنظر فقها درباره‌ی سرپرستي خانواده و مباني فقهي آن به دو دليل اول يعني قرآن و روايات می‌پردازیم.
  1. قرآن
يكي از آياتي كه صاحب‌نظران و مفسران به طرق مختلف به آن می‌پردازند را ذكر نموده و از جوانب مختلف موردبررسی قرار می‌دهیم.
1) الرجال قَوَّامُونَ علی النساء بما فضل الله بعضهم علی بعض و بما انفقوا من اموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغیب بما حفظ الله واللاتی تخافون نشوز هن فعظوهن و اهجروهن فی المضاجع واضربوهن فان اطعنکم فلاتبغوا علیهن سبیلا ان الله کان علیاً کبیراً
مردان از آن جهت که خدا بعضی را بر بعضی برتری داده است و از آن جهت که از مال خود نفقه می‌دهند، برزنان تسلط دارند. پس زنان شایسته فرمان بردارند و در غیبت شوی عفیف اند و فرمان خدای را نگاه می دارند و آن زنان را که از نافرمانی‌شان بیم داریم اندرز دهید و از خوابگاهشان دوری‌کنید و بزنیدشان. اگر فرمان‌برداری کردند ازآن‌پس دیگر راه بیداد پیش مگیرید و خدا بلندپایه و بزرگ است.
قَوَّامُونَ
مفسران در این زمینه نظرهای مختلفي دارند:
مرحوم طبرسی: ((مردان قیّم برزنان و در تأدیب، پرورش و آموزش بر آن‌ها مسلط هستند))
آلوسی: ((موقعیت مردان قیام برزنان است، بسان والیان که بر رعیت از طریق امرونهی قیام دارند))
در لسان العرب قیام گاهی معنای محافظت و اصلاح می‌دهد مثل آیة ((اَلرَّجَالُ قَوَّامُونَ))
 با توجه به چند نکته می‌توان به معنای قوام نزدیک شد:
1) در معاني آن اصلاح، محافظت، بر عهده گرفتن امور، سائس الامور ذكر شده.
2) در این آیه واژه «قوّامون» با حرف «علی» آمده است. در قرآن کریم یک نمونه دیگر قیام یا «علی» آمده که مثال خوبی برای این آیه «مِنْهُمْ مَنْ إنْ تَأْمَنْهُ بِدِینَارٍ لَاُیؤَدِّهِ اِلَیْک إلَّا مَادُمْتَ عَلَیْهِ قَائِماَ» است و از اهل کتاب گروهی هستند که اگر امینش شمردی و دیناری به او بسپاری، جز به تقاضا و مطالبت آن را بازنگرداند.
بنابراین: «قوّامون» نوعی سرپرستی، بر عهده گرفتن امور و مراقبت را معنا می‌دهد.
«بِمَا فَضَّلَ اللهُ»
در این‌که آن فضیلت چیست؟ اختلاف‌نظرهای فراوانی وجود دارد.
طبرسی: «زیادتی فضل از قبیل دانش، عقل، عزم و رأی نیکو مراد است.»
محمدحسین فضل‌الله آن را به جنبة عاطفی و قدرت بدنی تفسیر می‌کند.
البته ایشان ضعفِ جانب عاطفی در مردان را، به‌عنوان احتمال بیان کرده و فرموده: «این سبب می‌شود مردان از عوارض بیرونی کمتر منفعل شوند»؛ اما این ضعف باتربیت‌های پیوسته است و در آیه به آن اشاره نشده و فضیلت باید چیزی باشد که مخاطب به‌آسانی آن را بفهمد و در هر جامعه‌ای بر اساس شرایط اجتماعی از این آیه برداشت‌های مختلفی می‌شود پس باید چیزی باشد که جوامع و انسان‌ها در آن مشترک هستند که این امر می‌تواند نشانگر تفاوت‌های ذاتی و تکوینی انسان‌ها باشد.
بنابراین دیدگاه و نظر استاد فضل‌الله را می‌توان پذیرفت⸲زیرا حالات جسمانی که زنان دارند مثل بارداری، شیر دادن، قاعدگی و تفاوت‌های عاطفی تا حدودی قطعی است و جای تردید نیست.
اگر مدیریت خانواده به مردان داده شود ازآنجایی‌که ویژگی‌های زیادی برای یک مدیر لازم است بنابراین زنان هم از آن محروم نیستند.
  1. روایات
در متون دینی ما احادیث فراوانی است که در آن به ریاست مرد اشاره‌شده است.
دو روایت زیر نشانگر آن است:
1)محمد بن یعقوب عن علی بن ابراهیم عن ابن ابی عمیر عن مرازم عن معاذ بن کثیر عن ابی عبدالله (ع)، قال: «من سعادة الرجل ان یکون القیّم علی عیاله»
از خوشبختی مرد آن است که سرپرست خانواده اش باشد
2)و عنه (ع) قال: «رحم الله عبداَ احسن فیما بینه و بین زوجته فان الله عز و جل قد ملکه ناصیتها و جعله القیًم علیها»
خداوند بیامرزد مردی را که رابطه‌اش با همسرش نیکو باشد. چراکه خدا زن را به دست مرد سپرده و او را قیم زن قرار داده است
در این مورد احادیث فراوانی وجود دارد؛ اما باید حدومرز آن‌ها را بشناسیم.
استاد مطهری می‌فرماید: حکومت مرد در خانواده به معنای سلب زن از آزادی‌هایش نیست، حد و حدود معینی دارد که حدود آن به‌طورکلی این است:1. مسایل اجتماعی 2. مسایل خانوادگی
ازآنجایی‌که اسلام به مسایل خانوادگی اهمیت می‌دهد بنابراین نباید در آن مشاجره و جنگ‌ودعوا وجود داشته باشد.

 اسلام می‌گوید «در این اجتماع حکومت باید باشد» حکومت مرد یعنی اداره کردن، یعنی هرچه که به مصلحت خانواده است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *